Симфони́ческий орга́н — вид органа, исполнительские возможности которого по своим тембровым, регистровым и динамическим характеристикам (богатству звуковых красок, тонально-сонорному охвату, колоссальной широте динамического диапазона и т.д.) сопоставимы и даже могут превосходить исполнительские возможности большого симфонического оркестра.
Наиболее крупные, сложные и мощные симфонические органы имеют до семи мануалов (клавиатур), до 500 клавиш, до 400 регистров и свыше 30000 духовых труб.[1]
История возникновения
Появление симфонических органов связывают в первую очередь с именем знаменитого французского органного мастера Аристида Кавайе-Колля (Aristide Cavaillé-Coll, 1811—1899), который задался целью конструировать органы именно таким образом, чтобы они своим мощным и богатым звучанием могли соперничать со звучанием целого симфонического оркестра.
Самым крупным и сложным (100-регистровым) симфоническим органом, сконструированным Аристидом Кавайе-Коллем, и одновременно крупнейшим органом во всей Франции, стал орган церкви Сен-Сюльпис в Париже (1862 год).
Именно на органе церкви Сен-Сюльпис, не уставая восхищаться его исполнительскими возможностями, долгие годы творил Сезар Франк (César Franck, 1822—1890) [2], а затем и другой мастер органной симфонии — Луи Виктор Жюль Вьерн (Louis Victor Jules Vierne, 1870—1937).
Другим крупным (вторым по величине и возможностям) симфоническим органом, сконструированным Аристидом Кавайе-Коллем явился орган знаменитого Собора Парижской Богоматери (1868). Аристид Кавайе-Колль выполнил полную перестройку старого органа Собора Парижской Богоматери, в результате чего прежний барочный инструмент приобрел типичное для органов Кавайе-Колля «романтическое» звучание: число регистров увеличили до 86, а механическая трактура органа была снабжена рычагами Баркера.
Среди ряда прочих композиторов, на органе Собора Парижской Богоматери играли Сезар Франк и Камиль Сен-Санс.
Должность титулярного органиста собора Парижской Богоматери наряду с должностью органиста собора Сен-Сюльпис считается одной из престижнейших во Франции. С 1900 по 1937 год этот пост занимал Луи Виктор Жюль Вьерн.
Три самых крупных симфонических органа, сконструированных во всём мире, находятся в США[1]:
- Wanamaker Organ (Филадельфия, Murray M. Harris/Los Angeles Art Organ Co., 1904; Wanamaker Organ Shop, 1914-1917, 1924-1927): 6 мануалов, 461 клавиш, 396 регистров, 28482 трубы.
- Convention Hall Organ (Атлантик сити, Midmer-Losh, Opus 5550, 1929): 7 мануалов, 449 клавиш, 337 регистров, 33114 труб.
- First Congregational Church Organ (Лос-Анджелес, E. M. Skinner Opus 856, 1931; Schlicker, 1969; Meunch, 1994; Robert David, 1995): 5 мануалов, 346 клавиш, 233 регистров, более 20000 труб.
Тембральные и некоторые другие характеристики симфонического органа «Wanamaker Organ»
ОСНОВНОЙ:
I Choir
|
| Double Dulciana |
16′
|
| Dulciana |
8′
|
| Open Diapason |
8′
|
| Violin Diapason |
8′
|
| Stopped Diapason |
8′
|
| Concert Flute |
8′
|
| Salicional |
8′
|
| Quintadena |
8′
|
| Vox Angelica |
8′
|
| Vox Celeste |
8′
|
| Keraulophone |
8′
|
| Forest Flute |
4′
|
| Salicet |
4′
|
| Piccolo |
2′
|
| Soft Cornet VI |
|
| Saxophone |
16′
|
| Saxophone |
8′
|
| English Horn |
8′
|
| Clarinet |
8′
|
|
II Great
|
| Unenclosed Great
|
| Sub Principal |
32′
|
| Contra Gamba |
16′
|
| Double Diapason |
16′
|
| Sub Quint |
10⅔′
|
| Diapason Phonon |
8′
|
| Diapason Major |
8′
|
| First Diapason |
8′
|
| Second Diapason |
8′
|
| Third Diapason |
8′
|
| Fourth Diapason |
8′
|
| Gamba (2 ranks) |
8′
|
| Major Tibia |
8′
|
| Mezzo Tibia |
8′
|
| Minor Tibia |
8′
|
| Double Flute |
8
|
| Nazard Flute (2 ranks) |
8′
|
| Octave |
4′
|
| Mixture VIII |
|
| Harmonic Trumpet |
8′
|
|
|
| Enclosed Great
|
| Covered Tibia |
8′
|
| Harmonic Flute |
8′
|
| Quint |
5⅓′
|
| Harmonic Flute |
4′
|
| Principal |
4′
|
| Tierce |
31⁄5′
|
| Octave Quint |
2′
|
| Super Octave |
2′
|
| Mixture VII |
|
| Double Trumpet |
16′
|
| Tuba |
8′
|
| Trumpet |
8′
|
| Harmonic Clarion |
4′
|
|
|
| Great Chorus
|
| Diapason Magna |
8′
|
| Stentorphone |
8′
|
| First Diapason |
8′
|
| Second Diapason |
8′
|
| Third Diapason |
8′
|
| Major Flute |
8′
|
| Double Flute |
8′
|
| Gamba |
8′
|
| Flute |
4′
|
| Octave |
4′
|
| Nazard |
2⅔′
|
|
III Swell
|
| Double Diapason |
16′
|
| Soft Bourdon |
16′
|
| Stentorphone |
8′
|
| Horn Diapason |
8′
|
| Violin Diapason |
8′
|
| Bell Flute |
8′
|
| Orchestral Flute |
8′
|
| Harmonic Flute |
8′
|
| Grand Flute (2 ranks) |
8′
|
| Double Flute |
8′
|
| Tibia Dura |
8′
|
| Clarabella |
8′
|
| Melodia |
8′
|
| Soft Dulciana |
8′
|
| Gamba Celeste (2 ranks) |
8′
|
| Gamba |
8′
|
| Quint Bourdon |
5⅓′
|
| Harmonic Flute (2 ranks) |
4′
|
| First Octave |
4′
|
| Second Octave |
4′
|
| Nazard (from Mixture V) |
2⅔′
|
| Harmonic Piccolo |
2′
|
| String Mixture V |
|
| Mixture VI |
|
| Bass Tuba |
16′
|
| Bass Trombone |
16′
|
| Contra Fagotto |
16′
|
| Double Oboe Horn |
16′
|
| Trombone |
8′
|
| Tuba |
8′
|
| Fagotto |
8′
|
| Oboe |
8′
|
| Trumpet |
8′
|
| Horn |
8′
|
| Bassett Horn |
8′
|
| Clarinet |
8′
|
| Clarinet (2 ranks) |
8′
|
| Vox Humana (2 ranks) |
8′
|
| Harmonic Clarion |
4′
|
| Musette |
4′
|
|
|
| Original String Division
|
| Contra Bass |
16′
|
| Violoncello |
8′
|
| Viol |
8′
|
| Viol |
8′
|
| Viola |
8′
|
| Quint Viol |
5' 1/3
|
| Octave Viol |
4′
|
| Violina |
4′
|
| Tierce |
31⁄5′
|
| Corroborating Mixture V |
|
| Viol Cornet IV |
|
|
IV Solo
|
| Double Open Diapason |
16
|
| Grand Viol |
16
|
| First Diapason |
8
|
| Second Diapason |
8
|
| Third Diapason |
8
|
| Violin Diapason |
8
|
| Viol |
8
|
| Viol |
8
|
| Harmonic Flute |
8
|
| Tierce Flute (2 ranks) |
8
|
| Chimney Flute |
8
|
| Clarabella |
8
|
| Gemshorn |
8
|
| Nazard Gamba (2 ranks) |
8
|
| Grand Gamba |
8
|
| Grand Gamba |
8
|
| Quintaphone |
8
|
| Quint Diapason |
5⅓
|
| Octave |
4
|
| Harmonic Flute |
4
|
| Harmonic Tierce |
31⁄5
|
| Twelfth Harmonic |
2⅔
|
| Piccolo Harmonic |
2
|
| Double Trumpet |
16
|
| Tuba |
16
|
| Trumpet |
8
|
| Soft Tuba |
8
|
| Cornopean |
8
|
| Ophicleide |
8
|
| Musette |
8
|
| Ophicleide |
4
|
| Soft Tuba |
4
|
| Grand Mixture VI |
|
| Mixture V |
|
| Mixture VI |
|
|
Pedal
|
| Gravissima |
64
|
| Contra Diaphone |
32
|
| Diaphone |
16
|
| First Contra Open Diapason |
32
|
| Second Contra Open Diapason |
32
|
| First Open Diapason |
16
|
| Second Open Diapason |
16
|
| Third Open Diapason |
16
|
| Open Diapason |
8
|
| Contra Bourdon |
32
|
| Bourdon |
16
|
| Soft Bourdon |
16
|
| Octave Soft Bourdon |
8
|
| Open Flute |
16
|
| Soft Flute |
8
|
| Flute |
4
|
| Violone |
16
|
| Gamba |
16
|
| Dulciana |
16
|
| Soft Dulciana |
8
|
| Open Quint |
10⅔
|
| Stopped Quint |
10⅔
|
| Stentor |
8
|
| Octave |
8
|
| First Tibia |
8
|
| Second Tibia |
8
|
| First Tibia |
4
|
| Second Tibia |
4
|
| First Cello |
8
|
| Second Cello |
8
|
| Principal |
4
|
| Octave |
4
|
| Mixture VII |
|
| Mixture VIII |
|
| Mixture VIII |
|
| Grand Mutation × |
|
| Contra Bombarde |
32
|
| Bombarde |
16
|
| Bombarde |
8
|
| Trombone |
16
|
| Tuba |
16
|
| Euphonium |
16
|
| Contra Fagotto |
16
|
| Octave Fagotto |
8
|
| Tromba |
8
|
| Clarion |
4
|
|
ЭФИРНЫЙ:
V Ethereal
|
| Bourdon |
16′
|
| First Open Diapason |
8′
|
| Second Open Diapason |
8′
|
| Clear Flute |
8′
|
| Harmonic Flute |
8′
|
| Double Flute |
8′
|
| Quint Flute |
8′
|
| Grand Gamba |
8′
|
| Grand Gamba |
8′
|
| Octavo |
4′
|
| Harmonic Flute |
4′
|
| Twelfth Harmonic |
2′ |
2′/3
|
| Harmonic Piccolo |
2′
|
| Mixture IV
|
| Tuba Profunda |
16′
|
| Tuba Mirabilis |
8′
|
| French Trumpet |
8′
|
| Grand Clarinet |
8′
|
| Post Horn |
8′
|
| Tuba Clarion |
4′
|
|
VI Stentor
|
| Cello 1 (String) |
8
|
| Cello 1 # (String) |
8
|
| Cello 1 ♭ (String) |
8
|
| Cello 2 (String) |
8
|
| Cello 2 # (String) |
8
|
| Cello 2 ♭ (String) |
8
|
| Nasard Gamba II (String) |
8
|
| Nasard Gamba II # (String) |
8
|
| Clear Flute (Ethereal) |
8
|
| Clear Flute (Ethereal) |
4
|
|
Ethereal Pedal
|
| Acoustic Bass |
32′
|
| Diapason |
16′
|
| Bombarde |
16′
|
| Bombarde |
8′
|
|
РЕВЕРБЕРАЦИОННЫЙ:
Echo (floating)
|
| Bourdon |
16
|
| Open Diapason |
8
|
| Violin Diapason |
8
|
| Stopped Diapason |
8
|
| Night Horn |
8
|
| Clarabella |
8
|
| Melodia |
8
|
| Orchestral Viol |
8
|
| Soft Viol |
8
|
| Soft Viol |
8
|
| Unda Maris (2 ranks) |
8
|
| Open Quint |
5⅓
|
| Octave |
4
|
| Harmonic Flute |
4
|
| Mellow Flute |
4
|
| Cornet Mixture V |
|
| Mixture VI |
|
| Double Trumpet |
16
|
| Trumpet |
8
|
| Capped Oboe |
8
|
| Euphone |
8
|
| Vox Humana |
8
|
|
Echo Pedal
|
| Open Diapason |
16′
|
| Stopped Diapason |
16′
|
|
ОРКЕСТРАЛЬНЫЙ:
Orchestral (floating)
|
| Contra Quintadena |
16′
|
| Duophone |
8′
|
| Tibia |
8′
|
| Covered Tibia |
8′
|
| Concert Flute |
8′
|
| Harmonic Flute |
8′
|
| Mellow Flute |
8′
|
| String Flute |
8′
|
| Double Flute |
8′
|
| Hollow Flute |
8′
|
| Harmonic Flute |
4′
|
| Orchestral Flute |
4′
|
| Covered Flute |
4′
|
| Octave |
4′
|
| Harmonic Piccolo |
2'
|
| Super Octave |
2'
|
| English Horn |
16′
|
| Bass Clarinet |
16′
|
| Bass Saxophone |
16′
|
| Bassoon |
16′
|
| English Horn |
8′
|
| Orchestral Clarinet |
8′
|
| Orchestral Cromorne |
8′
|
| Saxophone |
8′
|
| Orchestral Bassoon |
8′
|
| Bassett Horn |
8′
|
| Oboe |
8′
|
| Orchestral Oboe |
8′
|
| Orchestral Trumpet |
8′
|
| First French Horn |
8′
|
| Second French Horn |
8′
|
| Third French Horn |
8′
|
| Kinura |
8′
|
| Muted Cornet |
8′
|
|
Vox Humana Chorus (floating)
|
| Vox Humana |
16′
|
| First Vox Humana |
8′
|
| Second Vox Humana |
8′
|
| Third Vox Humana |
8′
|
| Fourth Vox Humana |
8′
|
| Fifth Vox Humana |
8′
|
| Sixth Vox Humana |
8′
|
| Seventh Vox Humana |
8′
|
|
Vox Humana Chorus Pedal
|
| First Vox Humana |
16′
|
| Second Vox Humana |
16′
|
|
СТРУННЫЙ:
String (floating)
|
| Violone |
16′
|
| First Contra Gamba |
16′
|
| Second Contra Gamba |
16′
|
| First Contra Viol |
16′
|
| Second Contra Viol |
16′
|
| First Viol |
16′
|
| Second Viol |
16′
|
| Violin Diapason |
8′
|
| Gamba |
8′
|
| Nazard Gamba (2 ranks) |
8′
|
| Nazard Gamba (2 ranks) |
8′
|
| First 'Cello |
8′
|
| First 'Cello # |
8′
|
| First 'Cello ♭ |
8′
|
| Second 'Cello |
8′
|
| Second 'Cello # |
8′
|
| Second 'Cello ♭ |
8′
|
| First Orchestral Violin |
8′
|
| First Orchestral Violin # |
8′
|
| First Orchestral Violin ♭ |
8′
|
| Second Orchestral Violin |
8′
|
| Second Orchestral Violin # |
8′
|
| Second Orchestral Violin ♭ |
8′
|
| Third Orchestral Violin |
8′
|
| Third Orchestral Violin # |
8′
|
| Third Orchestral Violin ♭ |
8′
|
| Fourth Orchestral Violin |
8′
|
| Fourth Orchestral Violin # |
8′
|
| Fourth Orchestral Violin ♭ |
8′
|
| Fifth Orchestral Violin |
8′
|
| Fifth Orchestral Violin # |
8′
|
| Fifth Orchestral Violin ♭ |
8′
|
| Sixth Orchestral Violin |
8′
|
| Sixth Orchestral Violin # |
8′
|
| Sixth Orchestral Violin ♭ |
8′
|
| First Muted Violin |
8′
|
| First Muted Violin # |
8′
|
| First Muted Violin ♭ |
8′
|
| Second Muted Violin |
8′
|
| Second Muted Violin # |
8′
|
| Second Muted Violin ♭ |
8′
|
|
String
|
| Third Muted Violin |
8′
|
| Third Muted Violin # |
8′
|
| Third Muted Violin ♭ |
8′
|
| Fourth Muted Violin |
8′
|
| Fourth Muted Violin # |
8′
|
| Fourth Muted Violin ♭ |
8′
|
| Fifth Muted Violin |
8′
|
| Fifth Muted Violin # |
8′
|
| Fifth Muted Violin ♭ |
8′
|
| Sixth Muted Violin |
8′
|
| Sixth Muted Violin # |
8′
|
| Sixth Muted Violin ♭ |
8′
|
| First Dulciana |
8′
|
| First Dulciana # |
8′
|
| Second Dulciana |
8′
|
| Second Dulciana # |
8′
|
| Third Dulciana |
8′
|
| Third Dulciana # |
8′
|
| Fourth Dulciana |
8′
|
| Fourth Dulciana # |
8′
|
| Fifth Dulciana |
8′
|
| Fifth Dulciana # |
8′
|
| Sixth Dulciana |
8′
|
| Sixth Dulciana # |
8′
|
| Quint Viol |
5' 1/3
|
| Quint Viol # |
5' 1/3
|
| First Orchestral Violina |
4′
|
| First Orchestral Violina # |
4′
|
| Second Orchestral Violina |
4′
|
| Second Orchestral Violina # |
4′
|
| Tierce Viol |
3' 1/5
|
| Tierce Viol # |
3' 1/5
|
| Nazard Violina |
2' 2/3
|
| Nazard Violina # |
2' 2/3
|
| Super Violina |
2'
|
| Super Violina # |
2'
|
| First Octave Dulciana |
4′
|
| First Octave Dulciana # |
4′
|
| Second Octave Dulciana |
4′
|
| Second Octave Dulciana # |
4′
|
| Dulciana Mutation V |
|
|
String Pedal
|
| Contra Diaphone |
32′
|
| Diaphone (ext) |
16′
|
| Diaphone (ext) |
8′
|
| Contra Gamba |
32′
|
| Gamba (ext) |
16′
|
| Gamba (ext) |
8′
|
| First Violone |
16′
|
| Second Violone |
16′
|
| First Violone (ext) |
8′
|
| Second Violone |
8′
|
| Violone |
4′
|
| Viol |
16′
|
| Viol |
16′
|
| Viol |
8′
|
| Viol |
8′
|
| Grand String Pedal Mixture XII |
32
|
| Mutation Diaphone |
16′
|
| Mutation Viol |
16′
|
| Mutation Viol |
10⅔
|
| Mutation Viol |
8′
|
| Mutation Viol |
5' 1/3
|
| Mutation Viol |
4′
|
| Mutation Viol |
2' 2/3
|
| Mutation Viol |
2'
|
| Mutation Viol |
1' 3/5
|
| Mutation Viol |
1' 1/3
|
| Mutation Viol |
4/5′
|
|
ГУЛКИЙ:
| Tuba Magna (from 8') |
16'
|
| Tuba Magna |
8′
|
|
УДАРНЫЙ:
Percussion
|
| Major Chimes |
C–c1
|
| Minor Chimes |
G–G
|
| Metalophone |
C–C2
|
| Celeste |
C–c2
|
| Piano I |
(prepared for)
|
| Piano II |
standard 88 notes
|
| Harp I |
tenor C–c2
|
| Harp II |
(prepared for)
|
| Gongs |
tenor C–C2
|
| Crescendo Cymbal |
|
| Cymbalstar |
|
|
Примечания
- ↑ 1 2 The World's Largest Pipe Organs . Дата обращения: 15 мая 2012. Архивировано 3 декабря 2013 года.
- ↑ «Если бы вы знали, как я его люблю, — говорил Франк о своем органе, — он так послушен моим пальцам и так покорен моим мыслям» (Цит. по кн.: Рогожина И. Сезар Франк. М., 1969, с. 29).
См. также
Литература
- Из истории мировой органной культуры XVI—XX веков, Учебное пособие. Москва, «Музиздат», 2008.
- Органная книжечка, Очерки по истории и теории органного искусства. Москва, Научно-издательский центр Московская консерватория, 2008.
- Winfried Bönig, Ingo Bredenbach: Orgelliteraturspiel — Orgelbaukunde. 4. Band in: Hans-Jürgen Kaiser, Barbara Lange (Hrsg.): Basiswissen Kirchenmusik. Ein ökumenisches Lehr- und Lernbuch in vier Bänden mit DVD und Registerband zur Grundausbildung und Berufsbegleitung evangelischer und katholischer Kirchenmusikerinnen und Kirchenmusiker. Carus-Verlag, Stuttgart 2009. ISBN 978-3-89948-125-9
- Hermann J. Busch, Matthias Geuting (Hrsg.): Lexikon der Orgel. Laaber-Verlag, Laaber 2007, ISBN 978-3-89007-508-2.
- Douglas E. Bush und Richard Kassel The organ: An encyclopedia? London — 2006
- Chris Riley, The Modern Organ Guide. Xulon Press, 2006. ISBN 9781597816670
- Nicholas Thistlethwaite und Geoffrey Webber, The Cambridge companion to the organ Cambridge University Press, 1998. ISBN 9780521575843
- Henri de Rohan-Csermak, Aristide Cavaillé-Coll, Le Pérégrinateur, Toulouse (L’esprit Curieux) — 1999. ISBN 2-910352-22-6
- François Turellier, Les orgues et les organistes de la cathédrale Sainte-Croix|cathédrale Sainte-Croix d’Orléans. Leur place à l'église et dans la ville, des origines jusqu’aux travaux d’Aristide Cavaillé-Coll, in : L’Orgue, revue trimestrielle publiée par l’Association des Amis de l’Orgue en coédition avec Symétrie, N° 291, Versailles, Lyon, 2010-III, p. 3-33.
- Ariam / Île-de-France, Orgues de l'Île-de-France. Inventaire réalisé sous la direction de Pierre Dumoulin : tome IV — Inventaire des Orgues de Paris, Première Partie, Paris, Aux Amateurs de Livres, 1992 ; tome V — Inventaire des Orgues de Paris, Deuxième Partie, Paris, Klincksieck, 1995 ; tome VI — Inventaire des Orgues de Paris, Troisième Partie, Paris, Klincksieck, 1997.
Ссылки